کتاب قصر اثر دیوید فیشل سن، ترجمه حمید احیاء، انتشارات نیلا

نمایشنامه‌ی «قصر» اقتباسی صحنه‌ای از رمان ناتمام فرانتس کافکاست؛ اثری که نخست با دراماتیزه‌کردن اولیه‌ی ماکس برود و سپس در اقتباس نمایشی دیوید فیشلسن و آرون لیچتر در سال ۲۰۰۲ روی صحنه رفت و پس از آن توسط Dramatists Play Service منتشر شد. این نمایشنامه با وفاداری به منطق مبهم و فضای خفقان‌آور رمان اصلی، توانسته است جهان کافکایی را از متن به صحنه منتقل کند و تجربه‌ای زنده از بیگانگی، قدرت بوروکراتیک و اضطراب وجودی بیافریند. در مرکز داستان، شخصیتی به نام ک.، نقشه‌برداری بی‌نام، قرار دارد که به روستایی دورافتاده می‌رسد؛ روستایی که تحت سلطه‌ی قلعه‌ای دور و دست‌نیافتنی است. ک. ادعا می‌کند برای انجام مأموریتی رسمی فراخوانده شده، اما از همان آغاز در شبکه‌ای از قوانین متناقض، مجوزهای مبهم و ارجاعات بی‌پایان گرفتار می‌شود. در این جهان بسته، هیچ‌کس سازوکار قدرت را به‌روشنی توضیح نمی‌دهد؛ مقامات قلعه یا غایب‌اند، یا از طریق واسطه‌هایی سخن می‌گویند که خود نیز در هاله‌ای از ابهام فعالیت می‌کنند. هر تلاشی که ک. برای دسترسی و شناخت انجام می‌دهد، نه به پیشرفت، بلکه به تعلیق و بن‌بست تازه‌ای می‌انجامد؛ گویی هر گام او را به دوری بی‌انتها می‌کشاند. اقتباس نمایشی «قصر» با حفظ ساختار دایره‌ای و منطق لغزان رمان، صحنه‌هایی خلق می‌کند که در ظاهر پیش‌برنده‌اند اما در نهایت به نقطه‌ی آغاز بازمی‌گردند. حضور دستیاران متناقض، منشی‌های مطیع و روستاییانی که هم شیفته‌ی قدرت‌اند و هم از آن بیم دارند، شبکه‌ای انسانی می‌سازد که در آن کنش فردی همواره در برابر نیروهایی نامرئی بی‌اثر می‌شود. روابط شخصی ک.، که در اقتباس پررنگ‌تر شده، بُعدی عاطفی و ملموس‌تر به نبرد او می‌افزاید و نشان می‌دهد چگونه امید، صمیمیت و حتی عشق نیز در دل نظام‌های غیرشخصی به فرسایش می‌گرایند. از نظر مضمون، نمایشنامه بر سه محور مرکزی استوار است: نخست، بوروکراسی و بیگانگی که در آن قدرت به‌شکل شبکه‌ای نامتمرکز، غیرقابل پاسخ‌گویی و بی‌انتها تصویر می‌شود؛ دوم، پوچی و مبارزه‌ی وجودی که در آن تلاش‌های انسانی غالباً بی‌نتیجه می‌مانند و معنا در عین جست‌وجو، همواره انکار می‌شود؛ و سوم، کمدی تاریک و سورئالیسم که با طنزی تلخ و موقعیت‌هایی غیرمنتظره، تماشاگر را میان خنده و اضطراب معلق نگاه می‌دارد. همین ترکیب از واقعیت و کابوس، مفهوم «کافکایی» را به تجربه‌ای یگانه و فراموش‌نشدنی بدل می‌کند. در حوزه‌ی اجرا، بزرگ‌ترین دستاورد این اقتباس، تبدیل روایت درونی و ذهنی کافکا به دیالوگ‌ها و کنش‌های صحنه‌ای است. طراحی مینیمال، تغییر سریع مکان‌ها و تأکید بر زبان بدن بازیگران، حس سرگردانی، تعلیق و اضطراب را برجسته‌تر می‌سازد. هرچند خطر توضیح‌دادن بیش‌ازاندازه ممکن است از رمزآلودی اثر بکاهد، اما حفظ ابهام و پرهیز از نتیجه‌گیری قطعی، روح اصلی متن را زنده نگاه می‌دارد. در جمع‌بندی، اقتباس دیوید فیشلسن و آرون لیچتر از «قصر» توانسته است جهان پیچیده‌ی کافکا را به تجربه‌ای معاصر و نمایشی بدل کند؛ تجربه‌ای که پرسش‌های بنیادین درباره‌ی دسترسی، قدرت و معنا را بی‌پاسخ می‌گذارد و درست به همین دلیل تأثیرگذار و ماندگار است. این نمایشنامه نه‌تنها برای دوست‌داران آثار کافکا، بلکه برای تمامی مخاطبانی که با سازوکار بوروکراسی‌های مدرن و اضطراب‌های وجودی درگیرند، اثری طنین‌دار، ضروری و به‌روز باقی مانده است.