کتاب صوفیسم و تائوئیسم اثر توشیهیکو ایزوتسو، ترجمه محمد جواد گوهری، انتشارات روزنه

توشیهیکو ایزوتسو در کتاب «صوفیسم و تائوئیسم» به مقایسه نظام‌های فکری متافیزیکی و عرفانی تصوف و تائوئیسم می‌پردازد و نشان می‌دهد که هرچند این دو سنت از نظر تاریخی هیچ پیوند مستقیمی با یکدیگر ندارند، اما ویژگی‌ها و الگوهای مشترکی را در خود جای داده‌اند. این اشتراکات می‌تواند زمینه‌ای ثمربخش برای گفت‌وگوی فراتاریخی میان آن‌ها فراهم ‌کند. رویکرد نوآورانه و پیشنهادی ایزوتسو افق‌های تازه‌ای را در مطالعه فلسفه تطبیقی و عرفان می‌گشاید. ایزوتسو تحلیل خود را با اندیشه‌های ابن‌عربی، یکی از چالش‌برانگیزترین متفکران اسلامی در حوزه هستی‌شناسی، آغاز می‌کند. او مفاهیم اصلی و بنیادین جهان‌شناختی ابن‌عربی را گام‌به‌گام بررسی و تحلیل می‌کند. در بخش دوم کتاب، توجه خود را معطوف به تفسیر مفاهیم موازی در اندیشه دو متفکر بزرگ تائوئیست، یعنی لائوتزو و چوانگ‌تزو، می‌سازد. تنها پس از آشکار کردن ساختار بنیادین هر نظام فکری، او در بخش پایانی وارد مقایسه تطبیقی آن‌ها می‌شود. به باور ایزوتسو، چنین رویکردی امکان پرهیز از مقایسه‌های سطحی و آسان‌انگارانه را فراهم می‌کند. از دیدگاه او، هر دو سنت صوفیانه و تائوئیستی بر دو محور اساسی یعنی «انسان مطلق» و «انسان کامل» استوارند و بر این پایه نظامی منسجم از اندیشه‌های هستی‌شناختی شکل می‌گیرد. ایزوتسو با تمرکز بر شباهت‌های این دو دستگاه فکری، این فرضیه را مطرح می‌کند که الگوهای ویژه‌ای از تفکر عرفانی و متافیزیکی می‌توانند حتی در نظام‌هایی که هیچ ارتباط تاریخی آشکاری با یکدیگر ندارند، به طور مشترک حضور یابند. این نگاه، جایگاهی تازه برای فهم شباهت‌ها و تفاوت‌های میان سنت‌های فکری و عرفانی جهان ارائه می‌دهد.