کتاب دوازده صندلی اثر ایلیا ایلف و یوگنی پتروف، ترجمه آبتین گلکار، انتشارات ماهی

حدود یکصد سال از انتشار رمان «دوازده صندلی» در روسیه می‌گذرد، اما این اثر همچنان در فهرست کتاب‌های پرطرفدار قرار دارد و در تیراژهای بالا تجدید چاپ می‌شود. بسیاری از تکیه‌کلام‌های قهرمان داستان به مرور زمان به ضرب‌المثل‌هایی رایج در میان مردم تبدیل شده‌اند. رمان «دوازده صندلی» اثر مشترک ایلیا ایلف و یوگنی پتروف توسط نشر ماهی منتشر شده است. ایلف و پتروف در تاریخ ادبیات روسیه نه به‌عنوان دو نویسنده جداگانه، بلکه به‌مثابۀ یک نویسنده واحد شناخته می‌شوند؛ چراکه تمامی شهرت آن‌ها مدیون آثاری است که به صورت مشترک و با یک امضا منتشر کرده‌اند. دو رمان شاخص آن‌ها، «دوازده صندلی» و «گوسالۀ طلایی»، پس از گذشت بیش از نود سال، همچنان در شمار پرفروش‌ترین و پرخواننده‌ترین آثار طنز ادبیات روسیه قرار دارند. قهرمان اصلی این دو رمان، آستاپ بندر، یکی از محبوب‌ترین شخصیت‌های ادبی روسیه به حساب می‌آید. شهرت او تا حدی است که مجسمه‌اش در بسیاری از شهرهای روسیه نصب شده و گفته‌ها و تکیه‌کلام‌هایش در میان مردم به صورت ضرب‌المثل درآمده است. در کوچه و خیابان‌ها بارها می‌توان شنید: «به قول بندر…»، «اگر بندر اینجا بود…» یا «اگر مثل بندر فکر کنیم…». رمان «دوازده صندلی» نخستین بار در سال ۱۹۲۸ منتشر شد. پس از انتشار، با وجود ستایش شخصیت‌های برجسته‌ای همچون ولادیمیر مایاکوفسکی، مقامات شوروی واکنشی سرد نشان دادند و همین مسئله موجب شد این اثر بارها مورد سانسور قرار گیرد. روند سانسور در طول ده سال ادامه پیدا کرد و هر بار گسترده‌تر شد؛ به گونه‌ای که در برخی چاپ‌ها حجم کتاب به یک‌سوم نسخه اصلی کاهش یافت. در همین دوران، بسیاری از منتقدان وابسته به حکومت، با مشاهده استقبال گستردۀ خوانندگان، کوشیدند این اثر را طرفدار رژیم کمونیستی جلوه دهند. با این حال، «دوازده صندلی» را باید فراتر از مرزهای سیاسی دانست. ایلف و پتروف هیچ‌گاه در آثار خود آشکارا با نظام کمونیستی مخالفت نکردند، اما هر جا که با جلوه‌های منفی آن روبه‌رو شدند، بی‌پروا دست به تصویرگری زدند. این رمان در قالب طنزی هوشمندانه، تصویری گویا از اتحاد جماهیر شوروی در سال‌های نخستین شکل‌گیری‌اش ارائه می‌دهد و بوروکراسی بی‌معنا، تبلیغات خشک‌اندیشانه و شعاری، و سترونی اندیشه در آن دوران را به تندی به نقد می‌کشد.